หม้อแปลง High Volt คืออะไร ช่วงแรงดันเท่าไร ใช้ที่ไหน

เผยแพร่เมื่อ:

28 August 2025

หม้อแปลง High Volt คือหม้อแปลงที่รับไฟแรงสูงตั้งแต่ 1,000V ขึ้นไป หากคุณกำลังจะขอมิเตอร์ไฟฟ้าแรงสูงจากการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (PEA) หรือการไฟฟ้านครหลวง (MEA) มาติดตั้งในโรงงานหรืออาคาร หม้อแปลง High Volt คือสิ่งที่ต้องอยู่ตรงตามกฎหมาย แต่ข้อมูลส่วนใหญ่ของผู้สร้างมักสับสน ไม่รู้จะเลือกขนาดไหน ช่วงแรงดันเท่าไรถึงจะรองรับได้

บทความนี้สรุปจากประสบการณ์ CSK ที่ติดตั้งหม้อแปลง High Volt มากว่า 100 โปรเจกต์ใน 20 ปี จะบอกคุณสิ่งที่ต้องรู้ก่อนตัดสินใจซื้อหรือติดตั้ง

หม้อแปลง High Volt คืออะไร

หม้อแปลง High Volt คือหม้อแปลงไฟฟ้าที่มีพิกัดแรงดันฟากเข้า (Primary) สูงกว่า 1,000 โวลต์ตามมาตรฐาน IEC 60076-3 ซึ่งรวมถึงสิ่งที่ผู้ใช้งานไทยมักเรียกรวมง่ายๆ ว่า “หม้อแปลงไฟฟ้าแรงสูง” มีตั้งแต่ระดับ 3.3 kV, 6.6 kV, 11 kV, 22 kV, 33 kV ไปจนถึง 69 kV หรือ 115 kV สำหรับงาน Sub-Transmission

หม้อแปลง High Volt มีหน้าที่ลดแรงดันสูงจากระบบสายส่ง (เช่น 22 kV, 33 kV) ลงมาเป็นแรงดันต่ำ (Low Voltage) ที่อุปกรณ์ไฟฟ้าในอาคารใช้ได้ มักเป็น 380V (3 เฟส) หรือ 220V (1 เฟส) จึงเรียกอีกชื่อว่า Step-Down Transformer หรือ Distribution Transformer

ช่วงแรงดันหม้อแปลง High Volt มีกี่ระดับ

ระดับแรงดันหม้อแปลงในไทยถูกกำหนดตามระบบจ่ายไฟของ PEA และ MEA ซึ่งออกแบบตามกลุ่มผู้ใช้งาน การเลือกระดับผิดอาจทำให้หม้อแปลงติดตั้งไม่ได้หรือติดไปแล้วต้องสั่งผลิตใหม่ จึงต้องตรวจระบบจ่ายบริเวณไซต์ก่อนสั่งซื้อ

ระดับแรงดัน	พิกัด (kV)	ลักษณะการใช้งาน	พบได้ที่
ระดับต่ำ (LV)	< 1	ผู้ใช้ปลายทาง	บ้านเรือน อาคารพาณิชย์ขนาดเล็ก
ระดับปานกลาง (MV)	3.3, 6.6, 11, 22, 33	Distribution	โรงงาน อาคารขนาดกลาง-ใหญ่ หมู่บ้าน
ระดับสูง (HV)	69, 115	Sub-Transmission	สถานีไฟฟ้าย่อย โรงงานขนาดใหญ่
ระดับสูงมาก (EHV)	230, 500	Transmission	สายส่งระยะไกล (กฟผ.)

ระดับที่พบบ่อยสุดในโรงงานและอาคารขนาดกลางถึงขนาดใหญ่คือ 22 kV และ 33 kV เพราะ PEA จ่ายไฟมาที่ระดับนี้ผ่าน Service Drop ของสถานีย่อยมาผู้ใช้

ประเภทหม้อแปลง High Volt ตามหน้าที่ใช้งาน

หม้อแปลง High Volt แบ่งตามหน้าที่ได้ 4 ประเภทหลัก การรู้ประเภทช่วยให้เลือกหม้อแปลงได้ตรงกับงานและประหยัดงบประมาณได้มาก

1. Step-Down Transformer (หม้อแปลงลดแรงดัน)

หม้อแปลง Step-Down ลดแรงดันจากไฟฟ้าแรงสูงลงเป็นไฟฟ้าแรงต่ำ เช่น 22 kV ลงเป็น 380V เป็นประเภทที่พบบ่อยที่สุดในโรงงานและอาคารขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ขนาดตั้งแต่ 50 kVA ถึง 5,000 kVA

Step-Down Transformer มีทั้งแบบ Oil Type และ Dry Type ขึ้นอยู่กับสถานที่ติดตั้ง Oil Type ติดนอกอาคาร Dry Type ติดในอาคาร และยังมี Cast Resin Dry Type สำหรับงานที่ต้องการความปลอดภัยสูง

2. Step-Up Transformer (หม้อแปลงเพิ่มแรงดัน)

หม้อแปลง Step-Up เพิ่มแรงดันจากไฟฟ้าแรงต่ำขึ้นเป็นแรงสูง พบมากในโรงไฟฟ้าที่ขายไฟเข้าระบบ Grid ของ กฟผ. รวมถึงระบบ Solar Farm และ Wind Farm ขนาดใหญ่

ระบบ Solar Rooftop ขนาดใหญ่ของโรงงานตั้งแต่ 1 MW ขึ้นไปมักต้องใช้ Step-Up Transformer เพื่อส่งไฟขายเข้า PEA ที่ระดับ 22 kV หรือ 33 kV

3. Power Transformer (หม้อแปลงส่งจ่าย)

Power Transformer มีขนาดใหญ่ตั้งแต่ 5 MVA ขึ้นไป ใช้ในสถานีไฟฟ้าย่อย โรงไฟฟ้า และระบบส่ง ออกแบบพิเศษรองรับ Overload ได้ระยะสั้น มีระบบระบายความร้อนขั้นสูง (Forced Oil-Air Cooling)

ราคา Power Transformer สูงมาก ขนาด 50 MVA 115/22 kV ราคาตั้งแต่ 30-50 ล้านบาท โดยปกติสั่งผลิตตามสเปกจากต่างประเทศ

4. Distribution Transformer (หม้อแปลงจ่ายไฟ)

Distribution Transformer คือหม้อแปลงขนาด 50 kVA ถึง 2,500 kVA ลดแรงดันจาก 22 kV ลงเป็น 400/230V เพื่อจ่ายไฟให้ผู้ใช้ปลายทาง เป็นประเภทที่พบมากที่สุดในโรงงาน อาคารสูง หมู่บ้านจัดสรร และห้างสรรพสินค้า

ประเภทย่อยของ Distribution Transformer มีทั้ง Pole Mount (ติดบนเสา) สำหรับขนาดเล็ก และ Pad Mount (ตั้งบนพื้น) สำหรับขนาดใหญ่หรือ Compact Substation

จุดสำคัญ:

หม้อแปลง High Volt สำหรับโรงงานและอาคารพาณิชย์ทั่วไปมักเป็น Distribution Transformer ขนาด 100-2,000 kVA ระดับ 22kV/400V หรือ 33kV/400V ตามระบบจ่ายไฟ เลือกผิดระดับไม่ได้ ต้องตรวจระบบจ่ายบริเวณพื้นที่ไซต์งานก่อนสั่งซื้อ

การติดตั้งหม้อแปลง High Volt

การติดตั้งหม้อแปลง High Volt ไม่สามารถทำได้เอง ต้องมีวิศวกรไฟฟ้าที่ได้ใบอนุญาต รวมถึงต้องประสานกับ PEA หรือ MEA เพื่อขออนุญาตจ่ายไฟแรงสูง จากประสบการณ์ CSK ขั้นตอนทั้งหมดใช้เวลาประมาณ 30-60 วันจากเริ่มขออนุญาตจนจ่ายไฟ

1. สำรวจหน้างานและออกแบบระบบ

วิศวกรลงพื้นที่สำรวจ วัดระยะปลอดภัย ตรวจระบบจ่ายบริเวณ และออกแบบ Single Line Diagram รวมถึงอุปกรณ์ประกอบที่จำเป็น ได้แก่ Disconnecting Switch (DS), Drop-Out Fuse (DOF), Lightning Arrester (LA), และสายไฟ HV/LV

ระยะปลอดภัยตามมาตรฐาน PEA ระบุไว้ชัดเจน เช่น ระยะปลอดภัยจากสายไฟ 22 kV ถึงอาคารต้องไม่น้อยกว่า 4.6 เมตร จากหม้อแปลงถึงรั้วต้องไม่น้อยกว่า 1.8 เมตร

2. ขออนุญาต PEA/MEA

ต้องยื่นขออนุญาตติดตั้งหม้อแปลงจาก PEA (ต่างจังหวัด) หรือ MEA (กรุงเทพฯ) พร้อมแบบของระบบไฟฟ้า (Single Line) ที่มีวิศวกรไฟฟ้าลงนาม ขั้นตอนนี้ใช้เวลา 30-90 วัน ขึ้นอยู่กับขนาดหม้อแปลงและพื้นที่

CSK จัดการขออนุญาตให้ลูกค้าครบวงจร รวมถึงการขอฟิวส์ ขอไฟแรงสูงสำรอง และประสานงานตรวจรับจากเจ้าหน้าที่

3. ติดตั้งหม้อแปลงและอุปกรณ์ประกอบ

งานติดตั้งต้องได้ช่างที่มีใบ Hot Line Permit หรือ Cold Line Permit จาก PEA ติดตั้งตัวหม้อแปลง ต่อสายไฟ HV จาก PEA ต่อสายไฟ LV ไปตู้ MDB รวมถึงติดตั้ง LA, DS, Fuse และระบบต่อลงดิน

ขั้นตอนที่สำคัญคือการติดตั้งระบบต่อลงดิน ต้องมีค่าไม่เกิน 5 โอห์ม หากไม่ได้ ต้องเพิ่มแท่งกราวด์หรือใช้สารลดความต้านทาน

4. Commissioning และทดสอบ

ก่อนจ่ายไฟ ต้องทำ Commissioning ตรวจสอบระบบทั้งหมด ได้แก่ Insulation Test, Ratio Test, Polarity Check, Vector Group Test, และ Tap Changer Test พร้อมออกรายงานผลทดสอบให้ลูกค้าเป็นหลักฐาน

ราคาหม้อแปลง High Volt

ราคาหม้อแปลง High Volt ขึ้นอยู่กับขนาด kVA ชนิด (Oil/Dry) ระดับแรงดัน ยี่ห้อ (ไทย vs นำเข้า) และระดับ Loss ช่วงราคาทั่วไปปี 2026 เฉพาะหม้อแปลงมีดังนี้

ขนาด (kVA)	ระดับ 22kV/400V Oil Type	ระดับ 22kV/400V Dry Type
100	180,000-220,000	340,000-410,000
250	280,000-340,000	520,000-620,000
500	420,000-510,000	800,000-960,000
1,000	780,000-940,000	1,500,000-1,800,000
2,000	1,400,000-1,700,000	2,700,000-3,200,000

ราคาข้างต้นไม่รวมค่าขนส่ง ค่าติดตั้ง ค่าขออนุญาต PEA หรือ MEA และค่า Commissioning รวมของทั้งหมดอยู่ที่ 50,000-200,000 บาทขึ้นอยู่กับพื้นที่

การบำรุงรักษาหม้อแปลง High Volt

หม้อแปลง High Volt มีอายุใช้งาน 25-30 ปีถ้าบำรุงรักษาดี แต่ถ้าปล่อยปละอายุลดเหลือไม่ถึง 10 ปี หลักสำคัญของ PM หม้อแปลงมี 3 ระดับ

1. Visual Inspection รายเดือน

ตรวจรอยรั่วของน้ำมัน ระดับ Silica Gel ใน Breather อุณหภูมิ เสียงผิดปกติ จุดร้อน สภาพ Bushing ผู้ดูแลหม้อแปลงต้องบันทึกข้อมูลประจำวันไว้เป็น Trend เพื่อพยากรณ์ความผิดปกติ

2. PM รายปี

PM ประจำปีต้องดับไฟและทดสอบ Insulation Resistance, Polarization Index, Ratio Test ตรวจอุปกรณ์ประกอบ (DS, LA, Fuse) ทำความสะอาดถัง ตรวจระบบต่อลงดิน และถ่าย Silica Gel จะใช้เวลาหยุดจ่ายไฟ 6-8 ชั่วโมงต่อหม้อแปลง 1 ลูก

ค่า PM หม้อแปลง 1,000 kVA ราคาประมาณ 25,000-40,000 บาท ไม่รวมค่าฝึกออกหากต้องขอจาก PEA

3. Oil Test และ DGA Test

สำหรับ Oil Type ต้องทดสอบน้ำมันทุก 1-2 ปี ตรวจค่า Dielectric Strength, Acidity, Water Content รวมถึง DGA Test ตรวจก๊าซละลายในน้ำมันเพื่อจับ Internal Fault

หาก Oil Test ผลไม่ผ่านต้องกรองน้ำมัน (Oil Filtering) หรือเปลี่ยนน้ำมันใหม่ทั้งหมด ขึ้นอยู่กับผลตรวจ

Tips:

เจ้าของหม้อแปลงต้องรับผิดชอบบำรุงรักษาตามกฎหมายไทย หากไม่ PM ตามกำหนดแล้วเกิดอุบัติเหตุ บริษัทประกันอาจปฏิเสธจ่ายเคลม ขอสัญญา PM Service กับ CSK ได้รายงานบำรุงรักษาตามมาตรฐานพร้อมตราประทับวิศวกร รับรองประกันได้

สรุป

หม้อแปลง High Volt คือหม้อแปลงที่รับไฟแรงสูงตั้งแต่ 1,000V ขึ้นไป ระดับที่พบบ่อยสุดในไทยคือ 22 kV และ 33 kV ตาม PEA มี 4 ประเภทหลักคือ Step-Down, Step-Up, Power และ Distribution Transformer การติดตั้งต้องมีวิศวกรฟิวส์ควบคุมงาน และต้องขออนุญาต PEA หรือ MEA ก่อนจ่ายไฟ

ราคาหม้อแปลง 100-2,000 kVA ระดับ 22kV/400V อยู่ที่ 180,000 ถึง 1.7 ล้านบาทสำหรับ Oil Type และสูงขึ้นประมาณ 1.7 เท่าสำหรับ Dry Type บวกค่าติดตั้งและขออนุญาต

FAQ

Q1: หม้อแปลง High Volt 22kV ราคาเท่าไร

A: ขึ้นอยู่กับขนาด kVA หม้อแปลง 100 kVA Oil Type ราคา 180,000-220,000 บาท ขนาด 250 kVA ราคา 280,000-340,000 บาท ขนาด 1,000 kVA ราคา 780,000-940,000 บาท Dry Type ราคาสูงกว่า 1.7-1.9 เท่า ราคาข้างต้นไม่รวมค่าขนส่ง ค่าติดตั้ง และค่าขออนุญาต

Q2: ใครเป็นผู้รับผิดชอบหม้อแปลงของนิติบุคคล

A: สำหรับอาคารชุด หมู่บ้านจัดสรร หรือห้างสรรพสินค้า นิติบุคคลหรือเจ้าของร่วมเป็นผู้รับผิดชอบส่วนของหม้อแปลงตั้งแต่จุดต่อของ PEA ลงมา ต้องมีวิศวกรไฟฟ้าผู้ได้รับใบอนุญาตลงนามรับรอง (ไฟฟ้าชั้น ข. ขึ้นไป)

Q3: เปลี่ยนหม้อแปลง High Volt ใช้เวลากี่วัน

A: ใช้เวลา 30-90 วัน ตั้งแต่ขออนุญาต PEA จนติดตั้งเสร็จ ขึ้นอยู่กับขนาดหม้อแปลง พื้นที่ และ Stock ของผู้ผลิต หากมีของพร้อม งานติดตั้งจริงใช้เวลา 1-3 วันเท่านั้น ตัดไฟจริงช่วง Hot/Cold Cut-Over ประมาณ 4-8 ชั่วโมง

Q4: หม้อแปลง 11kV, 22kV, 33kV ต่างกันอย่างไร

A: ต่างที่ระดับแรงดันฝั่ง Primary 11kV มักพบในระบบ Internal ของโรงงานขนาดใหญ่ (ไม่ผ่าน PEA) 22kV เป็นระดับมาตรฐานของ PEA สำหรับผู้ใช้อุตสาหกรรมส่วนใหญ่ในไทย ส่วน 33kV ใช้ในบางพื้นที่หรือโรงงานขนาดใหญ่มาก ระดับสูงขึ้นช่วยลด Loss ยาวไกล

Q5: หม้อแปลง High Volt ติดในอาคารได้ไหม

A: ติดได้เฉพาะ Dry Type หรือ Cast Resin เท่านั้น ส่วน Oil Type ห้ามติดในอาคารเพราะมีอันตรายไฟไหม้ หากจำเป็นต้องติด Oil Type ในอาคาร ต้องมีห้องแยกที่มี Fire Wall และระบบ Bund Wall รองรับน้ำมัน 100% ตามมาตรฐานป้องกันอัคคีภัย

ถ้าคุณกำลังจะติดตั้งหม้อแปลง แต่ยังไม่แน่ใจขนาดที่เหมาะสม ติดต่อ CSK Power Technology เพื่อให้วิศวกรช่วยคำนวณและให้คำแนะนำโดยไม่มีค่าใช้จ่าย เรายินดีดูแลตั้งแต่ขั้นตอนการประเมินจนถึงงานติดตั้งให้เรียบร้อย สามารถดูบริการเพิ่มเติมของเราได้ที่ บริการของเรา